monument ico

 

Aan de IJsseldijk Noord 123 in Ouderkerk aan den IJssel staat de historische boerderij Den Dikken Boom. De naam van de boerderij is afkomstig van de voormalige steenplaats op deze locatie en verwijst naar de boom die hier vroeger stond. In het bestaande woonhuis, een rijksmonument uit 1820, was het kantoor en woonhuis van steenfabriek Den Dikken Boom gevestigd.

De IJsselsteenindustrie

Langs de Hollandsche IJssel waren in Ouderkerk aan den IJssel zes steenfabrieken. Den Dikken Boom was één van deze fabrieken. De vroegste vermelding van een steenplaats in het dorp dateert uit 1561. Begin vorige eeuw waren er gemiddeld zo'n veertig mensen in dienst op Den Dikken Boom. De fabriek had twee steenovens en een oppervlakte van ruim 10.000 m2. Naast en tegenover de boerderij staan nu nog een aantal huisjes waar de arbeiders van de steenplaats vroeger woonden. De IJsselsteenindustrie floreerde vanaf het midden van de 16e eeuw omdat door toenemende welvaart steeds vaker steen in plaats van hout werd gebruikt in de bouw. De IJsselstenen werden niet alleen voor gebouwen maar ook voor de bestrating van wegen gebruikt.

 
    lakenvelder

De foto is gemaakt in oostelijke richting. Op de achtergrond zijn links de steenplaatshuizen te zien (1). De donkere schuur in de oude foto rechts behoorde bij de steenfabriek (2). Links op de voorgrond is de maalderij van de coöperatieve landbouwvereniging 'De Onderneming' te zien (3).
 
   

Van klei naar IJsselsteen; het maakproces

De klei voor de IJsselstenen van Den Dikken Boom kwam uit de zelling langs de rivier. Een zelling is een buitendijks gebied tussen de dijk en de vaargeul van de rivier. Het water kwam bij vloed in de zellingen tot stilstand waarna de kleideeltjes bezonken. De klei werd handmatig uit de zellingen gebaggerd en opgeslagen om te rijpen en te drogen. Na dit proces werd de klei in de oven gebakken tot de traditionele IJsselstenen. De herkenbare gele kleur werd veroorzaakt door de laatste stap in het bakproces; de verbranding van turf op hoge temperatuur.

 
  lakenvelder

De zijkant van het voorhuis is gefotografeerd in oostelijke richting. Op de voorgrond is in de oude foto een klein stukje van een pad te zien. Via dit pad werd de klei vanuit de zellingen vervoerd naar de bakkerij.

 

  lakenvelder

Den Dikken Boom gefotografeerd in westelijke richting. Op de voorgrond is de voorkant van het voorhuis te zien (1). Links daarachter, in de oude foto, de twee steenovens (2). Rechtsachter een rij steenplaatshuizen (3).

 
    lakenvelder

De foto is gemaakt in westelijke richting. Rechts is de zelling te zien van waaruit de klei werd gewonnen voor de steenfabriek (1). Rechtsvoor op de oude foto ziet u de steiger van de Goudse Boot, ook was hier het voetveer naar Nieuwerkerk (2).
 
   

Van steenbakkerij naar boerderij

In de 20e eeuw raakte de IJsselsteenindustrie langzaam in verval. Eén van de oorzaken was dat de stenen van het grotere Waalsteenformaat goedkoper waren om te produceren en de overheid dit formaat verplicht stelde voor woningbouw. Het was niet mogelijk de IJsselsteen zonder scheurvorming op dit grotere formaat te bakken. Omstreeks 1915 sloot Antonie Vonk Noordegraaf de steenfabriek Den Dikken Boom.
Zijn kleinzoon; wederom een Antonie, startte op deze plek een boerderij. Op dit moment is de vierde generatie Vonk Noordegraaf aan de IJsseldijk Noord 123 werkzaam. Gerrit en Pieta Vonk Noordegraaf namen het melkveebedrijf in 1977 over van de ouders van Gerrit. In 2010 is de overstap gemaakt van melkvee naar een vleesvee; namelijk de Lakenvelder koe.

Met dank aan informatie van de Historische Vereniging Ouderkerck op d' IJssel

 
       

Boerderij Den Dikken Boom | IJsseldijk Noord 123 | 2935 BK Ouderkerk aan den IJssel | © 2013 Den Dikken Boom | Ontwerp: VanBrenda